Wat is een bron?

Waarom

Niemand van ons was erbij in 1302 of in de prehistorie. Wat we over het verleden weten, halen we uit sporen die bewaard bleven. Een historicus is daarom een beetje een speurder.

Wie weet welk soort spoor hij voor zich heeft, weet ook welke vragen hij kan stellen, en welke niet.

Snap het

Een bron is alles wat ons iets over het verleden kan vertellen. Dat kan een tekst zijn (een brief, een wet, een kroniek), een beeld (een schilderij, een foto, een kaart), een voorwerp (een munt, een bijl, botten, een gebouw) of gegevens (een lijst, een telling).

Een primaire bron komt uit de tijd zelf, gemaakt door iemand die erbij was of er dichtbij stond. Een secundaire bron is later gemaakt, over die tijd, op basis van andere bronnen: een schoolboek, een documentaire, een artikel van een historicus.

Let op: primair betekent niet automatisch betrouwbaar, en secundair niet automatisch slecht. En het hangt af van je vraag: een roman uit 1838 over 1302 is secundair voor 1302, maar primair voor hoe mensen in 1838 dachten.

Vraag eerst: komt dit uit de tijd zelf (primair) of is het later gemaakt (secundair), en is het tekst, beeld, voorwerp of gegevens?

Valkuilen

• Niet zo: Alleen geschreven teksten zijn echte bronnen.

  Wel zo: Ook voorwerpen, beelden, gebouwen en botten zijn bronnen. Voor de prehistorie zijn ze zelfs de enige.

• Niet zo: Een primaire bron vertelt altijd de waarheid.

  Wel zo: Ook wie erbij was, kan overdrijven, zich vergissen of iets verzwijgen. Je stelt altijd vragen.

• Niet zo: Een museumstuk is secundair, want het museum heeft het uitgelegd.

  Wel zo: Het voorwerp zelf blijft primair. Het bordje ernaast is de secundaire uitleg.

Aan tafel

Welk spoor van jouw leven zou een historicus over honderd jaar vinden, en wat zou hij daaruit verkeerd begrijpen?