1789 – 1945
Nieuwste tijd
Revoluties, fabrieken, natiestaten en twee wereldoorlogen.
De nieuwste tijd begint met revoluties. België werd onafhankelijk in 1830 en was een van de eerste geïndustrialiseerde landen van het vasteland. Fabrieken, mijnen en spoorwegen veranderden het leven grondig. Europese landen bouwden koloniale rijken, ook België in Congo. Twee wereldoorlogen en de Holocaust sloten de periode af.
ConceptNog niet nagelezen door een historicus of leerkracht geschiedenis.Begin hier: De Belgische RevolutieWaarom die grenzen
In deze indeling loopt de nieuwste tijd van de Franse Revolutie in 1789 tot het einde van de Tweede Wereldoorlog in 1945. Andere indelingen beginnen rond 1750 met de industriële revolutie, of laten een nieuwe periode starten in 1918. Elke keuze legt de nadruk op iets anders: politiek, economie of oorlog.
Hoe mensen leefden
Veel mensen trokken van het platteland naar de steden en de mijnstreken, waar ze lange dagen werkten, ook kinderen.
Arbeiders organiseerden zich in vakbonden en partijen, en de kerk sprak zich met de encycliek Rerum Novarum (1891) uit over de sociale kwestie.
Langzaam kwamen er stemrecht, leerplicht en sociale wetten, eerst voor mannen en pas veel later ook voor vrouwen.
Twee wereldoorlogen brachten bezetting, honger, vlucht en vervolging tot in elk dorp.
Wat veranderde
- Ideeën over vrijheid, gelijkheid en de natie werden de basis van nieuwe staten, ook van België.
- De industriële revolutie bracht fabrieken, steenkool, spoorwegen en een snel groeiende bevolking.
- Europese landen onderwierpen grote delen van Afrika en Azië.
- Oorlog werd industrieel en totaal, met miljoenen doden en de systematische moord op de Europese Joden.
Hoe we het weten
- Archieven
- Archieven van staten, gemeenten, bedrijven, kerken en verenigingen.
- Kranten
- Kranten en tijdschriften die dagelijks verslag gaven.
- Foto en film
- Vanaf de 19e eeuw foto's, en vanaf ongeveer 1900 film.
- Getuigen
- Brieven, dagboeken en interviews met mensen die het meemaakten.
Waar historici over verschillen
- Hoe de opbrengsten en de schade van het kolonialisme gewogen moeten worden, en wie welke verantwoordelijkheid draagt, is een open discussie.
- Hoe groot de rol van gewone mensen en van overheden was in de Holocaust, en waarom mensen meewerkten of verzet boden, blijft onderzocht.
- Welke oorzaken het zwaarst wogen bij het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog, is een klassieke discussie.
Op de kaart
In 1835 rijdt de eerste trein van Brussel naar Mechelen. Daarna groeit het net snel, onder meer naar Antwerpen en Luik.
Zelf getekend en grof vereenvoudigd: de kaart toont waar, niet precies hoe ver. Rivieren en grenzen van vandaag tonen we ter oriëntatie.
Momenten in dit tijdvak
De slag bij Waterloo
Op 18 juni 1815 verslaan het leger van Wellington en het Pruisische leger van Blücher ten zuiden van Brussel de Franse keizer Napoleon. Zijn rijk is voorbij. Onze streken horen dan al bij het nieuwe Verenigd Koninkrijk der Nederlanden.
Met Kaft PlusDe Belgische Revolutie
Na een opera in de Brusselse Muntschouwburg breekt in augustus 1830 onrust uit tegen koning Willem I. Na de Septemberdagen wordt België onafhankelijk, krijgt het in 1831 een grondwet en wordt Leopold I koning.
Met Kaft PlusDe trein Brussel–Mechelen en de industrie
Op 5 mei 1835 rijdt tussen Brussel en Mechelen de eerste trein voor reizigers van het Europese vasteland. Het jonge België wordt een van de eerste industrielanden ter wereld, met steenkool, staal, spoor en zware arbeid, ook van kinderen.
Met Kaft PlusCongo onder Leopold II
Van 1885 tot 1908 is de Kongo-Vrijstaat het persoonlijke bezit van koning Leopold II. Voor rubber en ivoor worden Congolezen gedwongen tot arbeid, met gijzelingen, geweld en verminkingen. Na internationaal protest neemt België het land over.
Met Kaft PlusDe IJzer onder water
Eind oktober 1914 zetten Belgische soldaten de vlakte tussen Nieuwpoort en Diksmuide onder water door de sluizen open te zetten. Het Duitse leger raakte er niet meer door, en het front lag daar vast tot 1918.
Met Kaft PlusKazerne Dossin
Van 1942 tot 1944 was de Dossinkazerne in Mechelen het verzamelkamp van de SS voor België. Van hieruit vertrokken 28 treinen met ongeveer 25.000 Joden en ruim 350 Roma en Sinti, vooral naar Auschwitz-Birkenau. Weinigen kwamen terug.
Met Kaft Plus
Op de tijdlijn
- oktober 1789 – december 1790De Brabantse Omwenteling
- 1 oktober 1795Ingelijfd bij Frankrijk
- oktober 1798De Boerenkrijg
- 18 juni 1815De slag bij Waterloo
- 1817Cockerill in Seraing
- 25 augustus 1830 – 21 juli 1831De Belgische Revolutie
- 7 februari 1831De Belgische grondwet
- 5 mei 1835De trein Brussel–Mechelen
- 19 april 1839Het verdrag van Londen
- 1893Algemeen meervoudig stemrecht
- 1898De Gelijkheidswet
- 4 augustus 1914Duitse inval in België
- 29 oktober 1914 – 31 oktober 1914De IJzer onder water
- 1919Eén man, één stem
- 10 mei 1940Achttiendaagse veldtocht
- 4 augustus 1942 – 31 juli 1944Kazerne Dossin
- 3 september 1944Brussel bevrijd
- 14 juli 1789De bestorming van de Bastille
- 2 december 1804Napoleon kroont zichzelf
- 15 september 1830De eerste passagierstrein tussen steden
- 1848Het revolutiejaar 1848
- 1859Darwin over het ontstaan van soorten
- november 1917De Russische Revolutie
- 30 januari 1933Hitler aan de macht
- 1 september 1939De Tweede Wereldoorlog begint
- 27 januari 1945Auschwitz bevrijd
- 1791 – 1804De Haïtiaanse Revolutie
- december 1865Slavernij afgeschaft in de VS
- 1868De Meiji-restauratie
- november 1884 – februari 1885De conferentie van Berlijn
- 1885 – 1908Congo onder Leopold II
- 1918 – 1920De Spaanse griep
- 6 augustus 1945Hiroshima en Nagasaki